Handeczeem: symptomen, oorzaken en wat de wetenschap hierover zegt

Handeczeem wordt vaak gezien als “gewoon droge handen”, maar voor veel mensen is het veel meer dan dat.

Je handen gebruik je de hele dag. Om te werken, te koken, kinderen aan te kleden, schoon te maken of iemand vast te houden. Wanneer je handen pijn doen, jeuken of open scheurtjes hebben, merk je pas hoeveel invloed je handen op je dagelijks leven hebben.

Toch wordt handeczeem nog vaak onderschat.

Recente wetenschappelijke inzichten laten zien dat handeczeem veel voorkomt en een grote impact kan hebben op het dagelijks leven. Sommige mensen hebben tijdelijk klachten, terwijl anderen jarenlang te maken krijgen met terugkerende periodes van eczeem.

Gebaseerd op: Weidinger & Novak, Hand eczema, The Lancet (2024).

Wat is handeczeem?

Handeczeem is een ontstekingsreactie van de huid op de handen. De huidbarrière raakt beschadigd, waardoor de huid gevoeliger wordt voor irritatie, uitdroging en ontstekingen.

Klachten kunnen sterk verschillen per persoon en veranderen vaak in de loop van de tijd.

Veelvoorkomende symptomen zijn:

• jeuk
• een branderig gevoel
• droge huid
• roodheid
• schilfers
• kleine blaasjes
• kloofjes of scheurtjes
• pijnlijke handen
• verdikte huid bij langdurige klachten

Sommige mensen hebben vooral droge, ruwe handen. Anderen krijgen juist pijnlijke kloofjes of kleine, jeukende blaasjes.

Dat maakt handeczeem soms lastig te herkennen.

Waarom ontstaat handeczeem?

Onderzoekers zien handeczeem niet als één aandoening met één oorzaak.

Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol.

De drie meest voorkomende vormen zijn:

Irritatief handeczeem

Dit ontstaat door herhaald contact met stoffen die de huidbarrière beschadigen.

Denk aan:

• veel handen wassen
• water
• zeep
• schoonmaakmiddelen
• desinfectiemiddelen
• chemicaliën

Door voortdurende belasting krijgt de huid onvoldoende tijd om te herstellen.

Allergisch handeczeem

Bij allergisch contacteczeem reageert het afweersysteem op een bepaalde stof waarmee de huid in contact komt.

Bekende voorbeelden zijn:

• nikkel
• rubber
• parfumstoffen
• conserveringsmiddelen

Soms is aanvullend onderzoek nodig, zoals een plakproef bij de dermatoloog.

Atopisch handeczeem

Mensen die eerder constitutioneel eczeem hebben gehad, hebben een grotere kans op handeczeem.

Bij deze vorm speelt een aangeboren gevoeligheid van de huidbarrière vaak een belangrijke rol.

In de praktijk kunnen verschillende vormen en oorzaken ook door elkaar heen lopen.

Wie loopt meer risico?

Uit onderzoek komen een aantal factoren steeds terug.

Een verhoogd risico wordt gezien bij:

• mensen die eerder eczeem hadden
• beroepen met veel watercontact
• langdurige blootstelling aan irriterende stoffen
• herhaald handen wassen
• werk waarbij beschermende middelen of chemicaliën worden gebruikt

Beroepen met een verhoogd risico zijn bijvoorbeeld:

• verpleegkundigen
• kappers
• schoonmakers
• koks
• zorgmedewerkers
• metaalbewerkers

Handeczeem wordt daarom regelmatig gezien als een werkgerelateerde huidaandoening.

Hoe wordt handeczeem behandeld?

De behandeling hangt af van de oorzaak, ernst en duur van de klachten.

Er bestaat geen standaardoplossing die voor iedereen werkt.

Vaak wordt een behandeling stap voor stap opgebouwd.

Stap 1: de huid beschermen

Een belangrijke eerste stap is het verminderen van belasting van de huid.

Dat kan betekenen:

✓ irriterende stoffen vermijden
✓ beschermende handschoenen gebruiken
✓ regelmatig insmeren met een neutrale vette crème of zalf
✓ huidcontact met water beperken waar mogelijk

Stap 2: ontstekingen verminderen

Wanneer de huid ontstoken raakt, kunnen artsen lokale behandelingen voorschrijven.

Voorbeelden zijn:

• corticosteroïden (hormoonzalven)
• tacrolimus
• andere lokale behandelingen, afhankelijk van de situatie

Welke behandeling geschikt is, verschilt per persoon.

Stap 3: bij ernstige of langdurige klachten

Wanneer handeczeem ernstig is of onvoldoende reageert op behandeling, kan een arts kijken naar andere mogelijkheden, zoals:

• lichttherapie
• tabletten
• afweeronderdrukkende medicijnen
• biologicals bij specifieke vormen van eczeem

Mijn zoektocht naar de oorzaak

Hoewel ik altijd al lichte handeczeem had, was het jarenlang vooral een droge huid. Vervelend, maar meestal goed te doen.

Na de geboorte van Jette veranderde dat ineens.

Mijn handeczeem verergerde zó erg dat één hand volledig openlag. De huid was kapot, pijnlijk en bij iedere beweging voelde ik de scheurtjes opnieuw trekken.

Er is een periode geweest waarin ik mijn kinderen alleen met één hand kon tillen, omdat de andere simpelweg te veel pijn deed.

Gelukkig zat het maar aan één kant.

Maar zelfs dan beperkt het je enorm.

Juist op momenten waarop je je handen het hardst nodig hebt, een baby optillen, aankleden, verschonen of troosten, merk je hoeveel invloed handeczeem heeft.

Ik wilde daarom niet alleen mijn klachten behandelen, maar vooral begrijpen waarom mijn huid ineens zo extreem reageerde.

De online haartest die mij aan het denken zette

Op een gegeven moment was ik het zo zat dat ik uit wanhoop een online haartest ben gaan doen. Ik wilde erachter komen of mijn lichaam misschien op bepaalde voedingsmiddelen of stoffen reageerde.

Bij deze test kwam onder andere naar voren dat ik mogelijk op ei reageerde.

Een dergelijke online test is geen vervanging voor medisch allergieonderzoek en ik kan op basis van mijn ervaring dan ook niet zeggen dat de test daadwerkelijk aantoonde dat ik allergisch was voor ei.

Toch besloot ik het voor mezelf uit te proberen.

Ik haalde ei volledig uit mijn dieet.

Tot mijn grote verbazing gebeurde er iets opvallends: binnen ongeveer drie weken verdween mijn handeczeem. Voor mij was dat een enorme aanwijzing dat er mogelijk meer speelde dan alleen een probleem aan de buitenkant van mijn huid.

Er was alleen één groot probleem: ik ben een enorme liefhebber van ei. Ei volledig uit mijn dieet schrappen voelde daarom niet als een oplossing die ik de rest van mijn leven wilde volhouden.

Ik wilde verder zoeken naar wat mij kon helpen om mijn eczeem onder controle te houden.

Wil je zelf onderzoeken of bepaalde voedingsmiddelen invloed hebben op jouw eczeem? In mijn artikel Welke voeding triggert eczeem? bespreek ik verschillende mogelijke voedingstriggers en hoe je je eigen triggers kunt proberen te herkennen.

Probiotica: wat mij persoonlijk heeft geholpen

Tijdens mijn zoektocht naar wat mij nog meer kon helpen, kwam ik uit bij probiotica.

Ik ben me vervolgens verder gaan verdiepen in de mogelijke relatie tussen de darmflora, het immuunsysteem en eczeem.

Wil je daar meer over weten? In mijn andere artikel leg ik uitgebreider uit wat probiotica zijn en wat er momenteel bekend is over probiotica en eczeem.

Ik besloot probiotica zelf uit te proberen.

En voor mij maakte dat een groot verschil.

Door de probiotica heb ik mijn handeczeem inmiddels goed onder controle. Wat voor mij persoonlijk nog opvallender is: wanneer ik stop met de probiotica, komt mijn handeczeem na verloop van tijd weer terug.

Wanneer ik ze vervolgens weer dagelijks gebruik, verdwijnen mijn klachten weer.

Daarom gebruik ik probiotica inmiddels dagelijks. Voor mij voelt het alsof ik mijn handeczeem hiermee onder controle kan houden.

Mijn favoriet

Belangrijk: dit is mijn persoonlijke ervaring

Ik wil hierbij heel duidelijk benadrukken dat dit mijn persoonlijke ervaring is.

Ik kan niet zeggen dat probiotica handeczeem bij iedereen zullen verminderen of dat mijn handeczeem uitsluitend door mijn darmflora werd veroorzaakt.

Eczeem heeft vaak meerdere mogelijke oorzaken en mensen kunnen heel verschillend reageren op dezelfde behandeling.

Mijn ervaring laat vooral zien dat het voor mij de moeite waard was om verder te kijken dan alleen de huid.

Waar ik jarenlang vooral bezig was met wat ik op mijn handen kon smeren, ben ik uiteindelijk ook gaan kijken naar mogelijke factoren die bij mij van binnenuit een rol konden spelen.

En juist die zoektocht heeft mij uiteindelijk geholpen om mijn handeczeem veel beter onder controle te krijgen.

Waarom handeczeem meer is dan een huidprobleem

Onderzoek laat zien dat handeczeem niet alleen lichamelijke klachten geeft. Veel mensen ervaren ook:

• frustratie
• onzekerheid
• schaamte
• slaapproblemen
• beperkingen op werk of thuis

Dat is begrijpelijk.

Je handen gebruik je voortdurend. Als ze pijn doen, heeft dat invloed op veel meer dan alleen je huid.

Dat herken ik zelf ook.

Pas toen mijn handen zo ernstig beschadigd raakten dat ik mijn kinderen nauwelijks met beide handen kon verzorgen, besefte ik echt hoeveel invloed handeczeem kan hebben.

Van buiten zien mensen misschien alleen een geïrriteerde of droge hand. Maar degene die ermee leeft, voelt veel meer dan dat.

Wat weten onderzoekers nog niet?

Ondanks nieuwe inzichten zijn er nog veel vragen.

Onderzoekers proberen beter te begrijpen:

• waarom klachten bij de ene persoon tijdelijk zijn en bij de andere chronisch worden
• welke behandeling het beste werkt voor welk type handeczeem
• waarom mensen zo verschillend reageren op therapieën
• welke rol verschillende factoren in het lichaam mogelijk spelen bij eczeem

Ook naar de relatie tussen de darmflora, het immuunsysteem en huidziekten wordt nog volop onderzoek gedaan.

Meer onderzoek naar de verschillende vormen en mogelijke oorzaken van handeczeem blijft daarom belangrijk.

Wat ik bij Eczeem Samen belangrijk vind

Bij Eczeem Samen vind ik het belangrijk om niet alleen naar de huid te kijken.

Natuurlijk blijft een goede huidverzorging en, wanneer nodig, medische behandeling belangrijk. Maar mijn eigen ervaring heeft mij geleerd dat het soms ook de moeite waard kan zijn om verder te kijken wanneer klachten steeds terugkomen.

Mijn zoektocht naar de oorzaak heeft mij langs verschillende mogelijkheden gebracht. Uiteindelijk vond ik iets wat voor mij persoonlijk een groot verschil heeft gemaakt.

Dat betekent niet dat mijn oplossing ook jouw oplossing is.

Maar misschien herken je jezelf in mijn verhaal en geeft het je een nieuw aanknopingspunt om samen met je arts of dermatoloog verder te kijken.

Want goede uitleg, een juiste diagnose en blijven zoeken naar wat bij jou past, kunnen allemaal een belangrijke stap zijn richting beter omgaan met eczeem.

Bron:
Weidinger S, Novak N. Hand eczema. The Lancet. 2024;404(10470):2476–2486. PMID: 39615508.

Disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Mijn ervaringen met ei en probiotica zijn persoonlijk en betekenen niet dat deze aanpak voor anderen hetzelfde effect heeft. Bij aanhoudende of ernstige klachten is het verstandig om contact op te nemen met een huisarts of dermatoloog.