Toen wij voor het eerst een hormoonzalf kregen voorgeschreven, hadden we eigenlijk geen idee dat er verschillende soorten bestonden.
Voor ons was hormoonzalf gewoon, hormoonzalf.
Pas later ontdekten we dat er meerdere sterkteklassen zijn. Dat verklaarde ook waarom we eerst Hydrocortison kregen en later overstapten op Triamcinolon. Die keuze bleek helemaal niet willekeurig te zijn, maar gebaseerd op de ernst van het eczeem, de plek op het lichaam en de leeftijd van het kind.
In dit artikel leg ik uit welke soorten hormoonzalven er zijn, wanneer artsen meestal voor een bepaalde sterkte kiezen en wat de huidige wetenschappelijke inzichten hierover zeggen.
In een ander artikel schrijf ik ook over onze moeizame keuzes in onze weg naar hormoonzalf.
Hoe werkt een hormoonzalf?
Hormoonzalven bevatten corticosteroïden. Ondanks de naam hebben deze niets te maken met de hormonen die je lichaam bijvoorbeeld tijdens de puberteit aanmaakt.
Een corticosteroïd remt de ontsteking in de huid. Daardoor nemen roodheid, zwelling en vooral de jeuk af. De huid krijgt hierdoor de kans om zich te herstellen.
Belangrijk om te weten is dat hormoonzalven eczeem niet genezen. Ze helpen vooral om een opvlamming onder controle te krijgen. Wat het voor een een echte missie maakte om te kijken naar alternatieven die de lichte eczeem ook onder controle kon krijgen.
Waarom bestaan er verschillende sterktes?
Niet iedere huid is hetzelfde.
De huid van een baby is veel dunner dan die van een volwassene. Ook verschilt de dikte van de huid per lichaamsdeel. De huid op je oogleden is bijvoorbeeld veel dunner dan de huid op je voetzolen.
Daarom schrijft een arts niet overal dezelfde hormoonzalf voor.
Overzicht van de verschillende hormoonzalven
| Hormoonzalf | Sterkte | Vaak gebruikt bij |
|---|---|---|
| Hydrocortisonacetaat 1% | Klasse 1 (zwak) | Licht eczeem, gezicht, huidplooien en baby’s |
| Triamcinolonacetonide 0,1% | Klasse 2 (matig) | Hardnekkiger eczeem op armen, benen en romp |
| Betamethasonvaleraat | Klasse 3 (sterk) | Ernstige opvlammingen op dikkere huid |
| Clobetasolpropionaat | Klasse 4 (zeer sterk) | Zeer ernstig eczeem, meestal kortdurend |
Dit zijn algemene voorbeelden. De uiteindelijke keuze hangt altijd af van de ernst van het eczeem en het advies van de behandelend arts.
Welke hormoonzalf wordt meestal voorgeschreven?
Baby’s
Bij baby’s wordt meestal gestart met een milde hormoonzalf zoals Hydrocortisonacetaat.
De huid is nog erg dun en gevoelig. Daarom proberen artsen vaak eerst de laagste effectieve sterkte.
Jonge kinderen
Wanneer een milde hormoonzalf onvoldoende helpt, kan tijdelijk worden overgestapt op een middelsterke hormoonzalf zoals Triamcinolonacetonide.
Dat betekent niet automatisch dat het eczeem heel ernstig is. Soms reageert de huid simpelweg onvoldoende op een milde behandeling.
Tieners en volwassenen
Bij oudere kinderen en volwassenen hangt de keuze vooral af van de plek op het lichaam en hoe ernstig het eczeem is.
Voor hardnekkig eczeem op de handen of voeten is vaak een sterkere hormoonzalf nodig dan voor eczeem in het gezicht.
Welke sterkte hoort meestal bij welk lichaamsdeel?
| Lichaamsdeel | Meestal gekozen sterkte |
|---|---|
| Gezicht | Klasse 1 |
| Oogleden | Klasse 1 |
| Hals | Klasse 1 of 2 |
| Huidplooien | Klasse 1 |
| Romp | Klasse 2 |
| Armen | Klasse 2 |
| Benen | Klasse 2 |
| Handen | Klasse 2 of 3 |
| Voeten | Klasse 3 |
| Hoofdhuid | Klasse 2 of 3 |
Ook hier geldt dat dit algemene richtlijnen zijn. De arts kijkt altijd naar jouw persoonlijke situatie.
Waarom krijg je soms ineens een sterkere hormoonzalf?
Veel mensen schrikken wanneer een dermatoloog een sterkere hormoonzalf voorschrijft.
Toch betekent dat niet automatisch dat het eczeem gevaarlijker is geworden.
Soms blijkt een milde hormoonzalf simpelweg onvoldoende te werken. In dat geval is het volgens de huidige richtlijnen vaak beter om een opvlamming kort en krachtig te behandelen dan wekenlang door te smeren met een te zwakke zalf.
Door de ontsteking snel onder controle te krijgen, kan de huid zich juist beter herstellen.
Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?
Hormoonzalven behoren al tientallen jaren tot de standaardbehandeling van constitutioneel eczeem.
Uit grote internationale onderzoeken blijkt dat corticosteroïden bij correct gebruik veilig en effectief zijn. Ze verminderen jeuk, roodheid en ontstekingen en verbeteren de kwaliteit van leven van mensen met eczeem.
Bijwerkingen zoals huidverdunning kunnen voorkomen, maar worden vooral gezien bij langdurig of onjuist gebruik van sterke hormoonzalven.
Er is ook veel angst voor TSW, lees hier meer over in mijn artikel “TSW in 2026: wat de wetenschap nu wél en niet weet”
Daarom is het belangrijk om altijd het behandelschema van de arts te volgen.
Angst voor hormoonzalf is heel normaal
Veel ouders vinden het spannend om hormoonzalf te gebruiken.
Daar is zelfs een naam voor: steroid phobia.
Uit onderzoek blijkt dat tussen de 30 en 80 procent van de ouders zorgen heeft over het gebruik van hormoonzalven. Daardoor smeren sommige mensen minder vaak dan voorgeschreven of stoppen zij te vroeg met de behandeling.
Dat is heel begrijpelijk. Deze angst is mij ook zeker bekend, ik heb een heel artikel over geschreven.
Tegelijkertijd laten onderzoeken zien dat onvoldoende behandelen er juist voor kan zorgen dat het eczeem langer actief blijft. De voortdurende ontsteking zorgt dan voor meer jeuk, meer krabben en uiteindelijk meer beschadiging van de huid.
Heb je twijfels over een behandeling? Bespreek die dan altijd met je huisarts of dermatoloog. Samen kun je bekijken wat in jouw situatie de beste keuze is.
Onze ervaring
Wij begonnen destijds met Hydrocortisonacetaat.
Toen dat onvoldoende resultaat gaf, stapten we over op Triamcinolonacetonide.
Dat vonden we best spannend. Net als veel andere ouders hadden wij allerlei verhalen gelezen over hormoonzalven. Achteraf zijn we vooral blij dat we samen met onze arts hebben gekeken naar wat Jette nodig had.
Het grootste verschil zagen we niet alleen aan haar huid.
Ze kreeg weer energie om te spelen, kon eindelijk weer ontspannen onder de douche staan en ontwikkelde zich weer zoals een peuter hoort te doen.
Onze uitgebreide persoonlijke ervaring met hormoonzalven lees je in een apart artikel.
Onze conclusie
Er bestaat niet één hormoonzalf die voor iedereen geschikt is.
Welke zalf wordt voorgeschreven hangt af van de leeftijd, de ernst van het eczeem, de plek op het lichaam en hoe de huid reageert op eerdere behandelingen.
Laat je daarom niet afschrikken wanneer een arts een sterkere hormoonzalf adviseert. Een middelsterke of sterke hormoonzalf is niet per definitie gevaarlijker. In veel gevallen is het juist de meest effectieve manier om een opvlamming snel onder controle te krijgen.
Goede begeleiding, duidelijke uitleg en het volgen van het behandeladvies zoals bijvoorbeeld niet acuut te stoppen met de hormoonzalf blijven daarbij het belangrijkst.